Krzysztof Masłoń ("Rzeczpospolita" z 22.10.2002)

Temat drażliwy dla historyków

Przyznaną w tym roku po raz pierwszy Nagrodę im. Józefa Mackiewicza otrzymali Władysław i Ewa Siemaszkowie za pracę "Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939-1945", która ukazała się nakładem wydawnictwa von boroviecky.

Jacek Trznadel, jeden z jurorów, określił nagrodzoną książkę jako dzieło epokowe i unikatowe. - Tak jak zostało przez historyków stosunkowo dokładnie opracowane ludobójstwo hitlerowskie i sowieckie - mówił Trznadel - tak nie było dotąd książki, która ukazałaby ogrom zbrodni dokonanej przez Ukraińców, z których rąk w latach 1939-1945 zginęło 50-60 tys. Polaków. Unikatowe są też relacje zamieszczone w pracy Siemaszków, gdyż opis okrucieństw przewyższa wszystko, co znaliśmy z literatury polskiej, łącznie z rzezią w Humaniu i tymi wydarzeniami, o których mówił Wyspiański: "Mego dziada piłą rżnęli/ Myśmy wszystko zapomnieli".

Przewodniczący jury, Marek Nowakowski zaakcentował fakt, że w książce Władysława i Ewy Siemaszków (ojca i córki) znajdują się również relacje o Żydach, którzy na Wołyniu pierwsi padli ofiarą rzezi, a także opisy tych wypadków, w których Ukraińcy nieśli Polakom pomoc, narażając, a i tracąc własne życie.

Ewa Siemaszko powiedziała, że w pracy, nad którą pracowała z ojcem dziesięć lat, znalazły się informacje z 1721 jednostek administracyjnych Wołynia, a więc wsi, chutorów, kolonii, osad, majątków, miast i miasteczek. Z 1787 jednostek administracyjnych Wołynia takie informacje nie zostały zebrane. Dzieło Władysława i Ewy Siemaszków będzie zatem kontynuowane.

- Musieliśmy zastąpić w pracy zawodowych historyków, którzy nie kwapili się z podjęciem tego tematu, uważanego za wysoce drażliwy - powiedziała Ewa Siemaszko. - Istnieje lęk przed presją pewnych środowisk i mediów. Charakterystyczne, że pion śledczy Instytutu Pamięci Narodowej prowadzi oficjalne działania w sprawie ludobójstwa dokonanego na Wołyniu, jak zresztą i w pozostałych wschodnich województwach Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast pion drugi - edukacji narodowej, w ogóle nie dopuszcza użycia takiego określenia.

Nagroda im. Józefa Mackiewicza (7 tys. dolarów i złoty medal z wizerunkiem patrona nagrody i słowami "Jedynie prawda jest ciekawa") wręczona zostanie laureatom 11 listopada w Galerii Porczyńskich w Warszawie. Tam też dwie dodatkowe nagrody (3 i 2,5 tys. zł), ufundowane również przez prywatnych darczyńców, otrzymają wyróżnieni przez jurorów - nasz były kolega redakcyjny Wojciech Klewiec za książkę "Proces pokazowy. Oskarżony Augusto Pinochet" (wyd. El-Ka) oraz Dawid Bieńkowski za powieść "Jest" (wyd. Agawa).

*

Materiały z książki Ewy i Władysława Siemaszków oraz przedmowę do niej autorstwa Ryszarda Szawłowskiego można znaleźć na stronie: www.genocide-pl.prv.pl 

*

K.M. ("Rzeczpospolita"z 22.10.2002)

Ewa i Władysław Siemaszkowie

Laureaci przyznanej po raz pierwszy Nagrody im. Józefa Mackiewicza, autorzy monumentalnej pracy "Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na ludności polskiej Wołynia 1939 - 1945", nie są zawodowymi historykami ani dokumentalistami.

Władysław Siemaszko urodził się w 1919 r. w Kurytybie w Brazylii jako syn dyplomaty. Od 1924 do 1944 r. mieszkał na Wołyniu. W czasie okupacji działał w konspiracji, był oficerem 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej. Represjonowany przez Sowietów, w 1940 r. skazany został na karę śmierci zamienioną na 10 lat łagru. W czerwcu 1941 r. jako jeden z nielicznych przeżył w Łucku masakrę 2000 więźniów dokonaną przez NKWD. W 1945 r. aresztowany przez SMIERSZ, przekazany został - na szczęście - komunistycznym władzom polskim i za działalność podziemną skazany na pięć lat więzienia. Po dwóch latach skorzystał z amnestii, ukończył prawo na Uniwersytecie Jagiellońskim, do emerytury pracował jako radca prawny.

Jego córka Ewa jest absolwentką wydziału technologii rolno-spożywczej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Pracowała w pozaszkolnej oświacie żywieniowej i jako nauczycielka. Od 1990 r. prowadzi badania nad losami ludności polskiej na Wołyniu podczas drugiej wojny światowej. Była współautorką wystawy w warszawskim Muzeum Niepodległości "Zbrodnie NKWD na Kresach Wschodnich II RP, czerwiec - lipiec 1941".

Wraz z ojcem opracowała: "Z dziejów konspiracji wojskowej na Wołyniu 1939 - 1944" (w pracy zbiorowej "Armia Krajowa na Wołyniu"), "Terror ukraiński i zbrodnie przeciwko ludzkości dokonane przez OUN-UPA na ludności polskiej na Wołyniu w latach 1939 - 1945" (w "Studiach Polonijnych"), "Mordy ukraińskie na Wołyniu w czasie II wojny światowej" (w pracy zbiorowej "Europa NIE-prowincjonalna").

 

 

powrót

 

strona główna